Program edukacji przyrodniczo-artystycznej pod hasłem: „Przyroda i sztuka wokół Nas”.

Wstęp

W obecnym świecie niezwykle istotne jest wspieranie rozwoju małych dzieci w różnorodny sposób. Ważnym elementem wychowawczym jest kontakt już jak najmłodszych dzieci z przyrodą i sztuką. Otaczająca przyroda jest źródłem niezwykłych doznań i wrażeń, które nie tylko wywołuje u dzieci ciekawość poznawczą, ale także wpływa pozytywnie na ich dobrostan emocjonalny. Styczność z otoczeniem przyrodniczym jest źródłem nowych doświadczeń dla dzieci, a także sprzyja ich aktywności i chęci działania. Środowisko przyrodnicze stwarza możliwość rozwoju u dzieci na zasadzie doświadczeń zmysłowych, poznawania przez obserwację i zadawanie pytań. Kolejnym ważnym elementem wychowawczym jest kontakt jak najmłodszych dzieci ze sztuką. Małe dzieci są niezwykle ciekawe świata, wszystko je interesuje i fascynuje. Ważne jest, aby tą pierwotną fascynację pielęgnować, rozwijać i pobudzać. Wrażliwość artystyczna małych dzieci jest ogromna. W swoje dzieła dzieci wkładają mnóstwo pracy i serca. Na tym etapie rozwoju są kreatywne, twórcze i niezwykle innowacyjne oraz pomysłowe. Dociekliwość poznawcza oraz wszechstronność artystyczna małych dzieci jest gwarancją

na wszechstronny rozwój poznawczy. Spontaniczność na tym etapie rozwoju jest naturalna i przez właściwie przedstawianie otaczającego Nas świata można promować u dzieci wartości uniwersalne. Poszanowanie dla otaczającej natury, wrażliwość na piękno, dostrzeganie i uwrażliwianie na sztukę, będzie skutkowało właściwymi wzorcami zachowań u dzieci. Na tym etapie rozwoju dzieci chcą wiedzieć wszystko. Są ciekawe każdej odpowiedzi, dlatego zadają tak wiele pytań. Istotne jest, aby zapewnić dzieciom bezpośredni kontakt z przyrodą oraz sztuką poprzez bezpośrednią obserwację, możliwość badania i eksperymentowania oraz odczuwania sensorycznego. Dlatego niezwykle istotne jest, aby od najmłodszych lat dziecko w przedszkolu poznawało piękno świata i otaczającej go przyrody. To właśnie na tym etapie rozwoju u dziecka powinno kształtować się właściwą postawę wobec otaczającego Nas świata przyrody oraz uwrażliwiać na sztukę. To w przedszkolu dziecko powinno zacząć uświadamiać sobie, że jest częścią środowiska naturalnego oraz artystycznego. To na tym etapie rozwoju kształtuje się wrażliwość artystyczna, przyrodnicza oraz postawa szacunku dla sztuki i natury. Nauczanie dziecka jest systematyczną, planowaną i celową pracą, która wpływa na przyszłe pokolenia. Edukacja przyrodniczo- artystyczna na tym etapie poznawczym dzieci jest niezwykle istotna i ma dalekosiężny zasięg. Takie nauczanie o sztuce i przyrodzie na etapie przedszkolnym będzie stanowiło składową część działalności opiekuńczo-wychowawczej i dydaktycznej placówki.

Charakterystyka programu

Program edukacyjny przyrodniczo-artystyczny jest przeznaczony dla dzieci w wieku od 2,5 do 3 lat i będzie kontynuowany przez kolejne 3 lata. Będzie również realizowany w pozostałych grupach wiekowych. Program ten jest odpowiedzią na zapotrzebowanie

na stworzenie grupy dla dzieci, które od najmłodszych lat będą miały możliwość swobodnego, kreatywnego, twórczego, nieszablonowego i innowacyjnego podejścia

do rzeczywistości. Będą wykazywały skłonność do autorefleksji i posiadały silną motywację wewnętrzną oraz wiarę we własne możliwości. Program będzie realizował różnorodne zadania wychowawczo-dydaktyczne, które pozwolą na wieloaspektowy

i wszechstronny rozwój dzieci. Program będzie się opierał na poszerzaniu wiedzy najmłodszych dzieci poprzez odkrywanie, obserwowanie, porównywanie, doświadczanie, przewidywanie oraz wyciąganie przez nie wniosków. Program będzie realizowany

z uwzględnieniem indywidualnych możliwości dzieci oraz ich potrzeb rozwojowych. Założenia programu opierają się na bezpośrednim obcowaniu z przyrodą i sztuką, dostrzeganiu pozytywów związanych z obcowaniem z przyrodą i sztuką. Ma również zachęcić najmłodsze dzieci do odkrywania tego, co nie odkryte i spontanicznego dostrzegania sztuki wokół siebie. Zdobyta w ten sposób wiedza ma im zapewnić łatwiejszy start w przyszłość, ponieważ wiedza zdobywana w sposób naturalny jest najtrwalsza. Program ma też wspierać naturalne predyspozycje dzieci i ich wrodzone talenty. Dzięki niemu dzieci będą zdobywały nowe umiejętności oraz uczyły się poprzez atrakcyjne dla nich oraz angażujące aktywności dostosowane do ich możliwości rozwojowych

i potencjału twórczego. Program ma również umożliwić dzieciom niekonwencjonalne, kreatywne i twórcze odbieranie rzeczywistości od najmłodszych lat, co przyczyni się do rozwijania samodzielności oraz umiejętności nieszablonowego rozwiązywania problemów. Takie działania przygotują je do świadomego funkcjonowania we współczesnym świecie, sprzyjając budowaniu postawy otwartości na nowe doświadczenia. Program będzie też wpływał na rozwój kompetencji kluczowych, tak ważnych w przyszłości na rynkach pracy.

Cele programu edukacji przyrodniczo-artystycznej

Program ten ma kształtować u najmłodszych dzieci wrażliwość na sztukę i otoczenie przyrodnicze. Ma rozwijać uzdolnienia i zainteresowania dzieci poprzez bezpośrednią styczność ze sztuką i przyrodą.

Cel główny: rozwój twórczy i poznawczy poprzez kontakt z przyrodą i sztuką

Cele szczegółowe: uwrażliwianie na piękno przyrody i dostrzeganie piękna w sztuce, rozwijanie zainteresowań artystycznych i przyrodniczych, rozwijanie kreatywności oraz aktywności twórczej, kształtowanie poczucia piękna, motywowanie do samodzielności w poznawaniu świata natury i sztuki.

Treści programowe

Treści programowe z zakresu edukacji przyrodniczo – artystycznej będą opierały się na wielosensorycznym i wielozmysłowym poznawaniu przyrody i sztuki, adekwatnym do wieku odbiorców. Treści będą oparte o wykorzystanie naturalnej ekspresji dzieci,

ich swobodnej twórczości, potrzebie zabawy, rozwijaniu integracji sensorycznej oraz potrzebie odkrywania i przeżywania. Treści będą na bieżąco dobierane w zależności od potrzeb oraz możliwości grupy odbiorców, jak i ich potencjału poznawczego. Przewidziane treści programowe to między innymi: dostrzeganie zmian zachodzących w przyrodzie, obserwacja pór roku, reagowanie na zmiany pogodowe, poznawanie różnych warzyw i owoców poprzez smak, zapach i wygląd, poznawanie palpacyjne struktrur roślinnych i zwierzęcych, rozróżnianie podstawowych roślin i zwierząt, naśladowanie głosów zwierząt z najbliższego otoczenia, poznanie wyglądu roślin i zwierząt z najbliższego otoczenia, zabawy z różnymi strukturami przyrodniczymi ( wodą, piaskiem, skałkami ), malowanie różnymi częściami ciała, robienie śladów, eksperymentowanie z farbami i plasteliną, słuchanie natury ( śpiew ptaków, szum morza, szelest liści na drzewach itp. ), słuchanie muzyki klasycznej z elementami ruchu naśladującego dźwięki przyrody, taniec swobodny, tworzenie kącików przyrody i sztuki.

Metody i formy pracy

Metody i formy pracy będą dostosowane do wieku oraz możliwości rozwojowych dzieci.

Wśród metod pracy będą wykorzystywane metody oglądowe tj. obserwacje, prezentacje multimedialne i pokazy edukacyjne; metody praktyczne tj. doświadczenia, eksperymenty, zajęcia w ogrodzie, wycieczki; metody słowne tj. gry edukacyjne, opowiadania, piosenki, inscenizacje.

Program zajęć będzie realizowany poprzez twórczość plastyczną z elementami sensoplastyki, arteterapię, twórcze odkrywanie przyrody, doświadczenia sensoryczne, wszechstronny rozwój języka i komunikacji społecznej poprzez obcowanie ze sztuką, i przyrodą, relaksację.

Formy pracy różnorodne i uzależnione od miejsca ich realizacji.

W ogrodzie będą realizowane następujące formy organizacyjne:

1. Podejmowanie działań hortiterapeutycznych – wykorzystanie pięknego, bogatego

w rośliny ogrodu do wspierania wszechstronnego i twórczego rozwoju dzieci

2. Założenie ogrodu warzywnego- obserwacja wzrostu roślin

3. Założenie rabaty kwiatowej – obserwacja zależności kwitnienia od pór roku

4. Sadzenie krzewów owocowych (borówka, porzeczka, malina, agrest).

5. „Polowa kuchnia błotna” – wykorzystanie piasku, błota, wody, ziemi, liści do rozwijania małej motoryki.

6. „Laboratorium pod chmurką” – proste eksperymenty i zabawy badawcze z materiałami przyrodniczymi i prostymi składnikami spożywczymi.

7. „Małymi stópkami przez świat” – tworzenie różnorodnych ścieżek sensorycznych.

8. Obserwacja zmian przyrodniczych zgodnych z porami roku w ogrodzie przedszkolnym i podczas spacerów – uzupełnianie karmników, obserwacja śladów zwierząt, poznawanie dźwięków natury i otoczenia.

9 „Zaczarowany ogród” – działania sensoryczne i sensoplastyczne oraz arteterapeutyczne w ogrodzie uwalniające naturalną ekspresję twórczą oraz przynoszące doświadczanie sukcesu w realizacji swoich pomysłów (malowanie na kamieniach, folii, liściach, kartonach, sztalugach).

W salach będą realizowane następujące formy organizacyjne:

1. Prowadzenie kącików przyrodniczych.

2. Prowadzenie prostych hodowli roślin oraz małych zwierząt.

3. Eksperymentowanie z różnymi materiałami:

• proste eksperymenty fizyczno- chemiczne;

• „magia gliny i piasku” – tworzenie różnych kompozycji z wykorzystaniem naturalnych materiałów;

• „wielkie dzieła małych ludzi” – wykorzystanie różnorodnych technik do twórczych działań artystycznych;

• collage z różnorodnych elementów;

• malowanie dłońmi, palcami na różnych podkładach, tekturach;

• malowanie gąbkami, wałkami, dużymi pędzlami, stemplowanie warzywami, owocami, malowanie balonami, pianą, piórkami itp.

4. Działania sensoryczne i sensoplastyczne:

• tworzenie ścieżek oraz butelek sensorycznych;

• wykorzystanie mas plastycznych;

• wykorzystanie technik sensoplastycznych (zabawy kisielem, mlekiem, wodą, olejem itp.);

• wykorzystanie materiałów spożywczych o różnej ziarnistości, plastyczności i fakturze.

5. Rozwijanie zainteresowań przyrodniczych z wykorzystaniem darów Frebla (tworzenie prostych kompozycji, obrazów, manipulowanie, segregowanie, tworzenie prostych rytmów, wypełnianie konturów itp.).

6. „Ziołowa kraina zapachów” – rozpoznawanie aromatów ziół, przypraw, kwiatów.

7. „Muzyka na cztery pory roku” – zabawy rytmiczno- muzyczne rozwijające wyobraźnię, poczucie rytmu, wrażliwości muzycznej. Wykorzystanie prostych instrumentów, perkusyjnych, darów natury, przedmiotów codziennego użytku bum-bum rurek. Zabawy umuzykalniające wg C. Orffa, B. Strauss.

8. Wprowadzanie elementów muzykoterapii (relaksacja, wyciszanie, kołysanie, bujanie, improwizacja ruchowa, swobodny taniec) i bajkoterapii (słuchanie krótkich bajek, tworzenie inscenizacji, zabawy kukiełkami, pacynkami, zabawy parateatralne, teatrzyki Kamishibai.

9. Zabawy paluszkowe i masażyki dziecięce.

10. Cykliczne spotkania z przyrodnikami (spotkania z żywą naturą, podczas których można obserwować zwierzęta i odkrywać ich niezwykły świat).

11. Spotkania z rodzicami (warsztaty) „Rodzic i ja”: adaptacja, zabawy sensoryczno ruchowe, plastyczne, wspólne sadzenie drzewek w ogrodzie.

Efektywność oddziaływań

Przedszkole dzięki programowi będzie swoją działalnością edukacyjną atrakcyjną w środowisku lokalnym. Wykorzystanie naturalnych warunków umiejscowienia placówki, a także poszerzona oferta edukacyjna w znaczący sposób przyczyni się do większego zainteresowania tym miejscem.

Dzieci dzięki programowi rozwiną zasób słownictwa o tematykę z zakresu przyrody i sztuki. Rozwiną swoje zainteresowania oraz poszerzą wiedzę zarówno na temat środowiska przyrodniczego, jak i artystycznego. Dzieci będą aktywnie obserwować, analizować, badać, eksperymentować i doświadczać świata przyrody i sztuki. Poznają różnorodne formy środowiskowe i artystyczne. Dzięki zajęciom będą rozumiały skutki zachowań niewłaściwych w środowisku przyrodniczym i artystycznym. Poznają swoisty savoir vivre przyrodniczy i artystyczny, co pozwoli im umiejętnie się zachowywać

w różnorodnych sytuacjach. Nauczą się również współpracy w zespole. Będą umiały również wykorzystać materiał naturalny w pracach plastycznych i technicznych. Będą zauważać zmiany zachodzące w przyrodzie i sztuce oraz wnioskowały, jakie są to rodzaje zmian. Nauczą się dostrzegać piękno świata i brać za nie odpowiedzialność.

Ewaluacja

Ewaluacja programu będzie przeprowadzona na bieżąco oraz w formie pisemnej na koniec każdego roku, w którym program będzie realizowany (podsumowanie działań rocznych, analiza ankiety, zdjęcia aktywności dzieci).

Celem ewaluacji będzie uzyskanie informacji dotyczącej umiejętności oraz poziomu wiedzy adresatów programu. Ewaluacja będzie realizowana poprzez: obserwację dzieci w trakcie przeprowadzanych zajęć, ich zaangażowanie i zainteresowanie poszczególnymi działaniami edukacyjnymi, ankietę przeprowadzoną wśród rodziców dzieci uczestniczących w programie oraz wymianę doświadczeń wśród nauczycieli realizujących program.

Podsumowanie

Kadra pedagogiczna realizująca program posiada nie tyko kwalifikacje wymagane do pracy w przedszkolu na stanowisku nauczyciela wychowania przedszkolnego,

ale również dodatkowe kompetencje, które wzbogacają ofertę edukacyjną przedszkola. Wśród nich znajdują się kwalifikacje nauczycieli z zakresu edukacji artystycznej w zakresie sztuk plastycznych, trener I stopnia Sensoplastyki, terapii pedagogicznej, oligofrenopedagogiki, arteterapii, wykształcenie w zakresie geochemii i ochrony środowiska.; trener I i II stopnia TUS, trener I i II stopnia terapii ręki. Specjaliści pracujący w przedszkolu biorą udział w szkoleniach np. KLANZA, W. Sherborne, muzykoterapia, DobEdu. Kompetencje nauczycieli umożliwiają realizację programu edukacyjnego przyrodniczo-artystycznego oraz zajęć rozwijających kreatywność, zdolności poznawcze, świadomość ekologiczną z uwzględnieniem indywidualnych potrzeb i możliwości rozwojowych dzieci.

Program edukacyjny przyrodniczo-artystyczne będzie skierowany do małej grupy dzieci (do 15 w grupie), co będzie przekładało się na jakoś przekazywania wiedzy oraz wszechstronną opiekę nad dziećmi. Program będzie opierał się na założeniach edukacyjnych takich jak: nauka przez doświadczenie oraz swobodna twórczość. Program zakłada bliskość z naturą i sztuką, a także wsparcie rozwoju i kreatywnego myślenia

od najmłodszych lat. Program ma również wpierać rozwój kompetencji społecznych, stymulować i wzmacniać emocjonalnie i sensorycznie, a także umacniać relacje z rodzicami.

Opracowanie: Zespół nauczycieli Przedszkola nr 4 w Andrychowie

Program zatwierdzono:

Uchwałą Rady Pedagogicznej nr 13/2026

Przedszkola nr 4 w Andrychowie z dnia 16.10.2026R.